X
تبلیغات
گلها
 

یکم: درباره تنبک نوازان

نوشته نادر

درود به شما

 

مطلبی کوتاه راجع به ساز تنبک و به ویژه هنرمند محترم امیر بیداریان اختصاص داده می شود

مقدمه گفتار را اینطور آغاز می کنم که ساز ضربی تنبک یک ساز کاملا تخصصی و کامل از لحاظ ضربی و تکنیکی می باشد. این ساز علیرغم سادگی ظاهری و ساده بودن فیزیک سازی، به اندازه ای ظریف و پر محتوا است که دیگر سازهای ضربی هرگز قدرت مانوری چون تنبک نخواهند داشت و با افتخار تمام می توان گفت این ساز برترین ساز ضربی و مادر سازهای ضربی می باشد و باز تاکید بر این کلمه دارم که مادر سازهای کوبه ای و ضربی می باشد. بطوریکه نوازنده تنبک توانایی نواختن سازهایی چون دایره، دف، تومبا، طبلا، دهل و حتی درام میباشد؛ البته که با کمی فراگیری در نوع نوازندگی هر ساز.  از نظر صدادهی و شیرین نوازی و ریزه کاریهای ضربی، تنبک حرف اول را می زند و قابل گفتن هست که این ساز تکنیکهای زیادی در نواختن دارد و به تمرینات شایانی در نوازندگی نیاز دارد و با کمی دقت می بینیم که نواختن این ساز با تمامی انگشتان و با حالات مختلف دست و تکنیکهای مختلف عضلات دست همراه است که موجب صدادهی های مختلف و ظرافتهای مختلف در حین ادای ریتم می شود.

 

تهرانی* حسین تهرانی - همانطور که شما می دانید شادروان استاد تهرانی اولین هنرمندی بودند که سبک در نوازندگی تنبک ارائه دادند و تکنیکهای مختلفی رو گردآوری کردند و بلکه نوآوری کردند و در ضمن این کار، در متد آموزشی این ساز اقدامات بزرگی صورت دادند و این ساز رو همگام با خالقی ها و وزیری ها و استادانی چون صبا به ارکستر معرفی کردند و در نتیجه متدی در تنبک نوازی تدوین شد به نام مکتب تهرانی. متدی شسته و رفته، کاملا تکنیکی و کاملا به روز و قابل درک و همچنین جامع در انواع سبکهای موسیقی ملی. نکته ای که قابل توجه هست اینکه در تنبک نوازی نیز تکنیک ها و ظرافتهای بدیعی در نوازندگان پیشین و همچنین همگام با مرحوم تهرانی و حتی بعد از ایشان به چشم می خورد که بسیار قابل تامل هستند و از جمله متدهای کافه نوازی این ساز هست که عرض کردم ظرافتهای خاص خود را دارد که در مکتب حسین تهرانی گفته نشده اما می توان گفت تنبک نوازی به شیوه هنرستان (یعنی حسین تهرانی) کاملا جامع هست و شیرین کاریهای ظریف نوازندگی در آن قید شده است.

همانطور که در بالا اشاره کوچکی شد حسین تهرانی متدی تایید شده می باشد و کتاب ایشان در هنرستان موسیقی در زمان پیش از انقلاب که اینجانب آگاهم و همینطور فکر می کنم هم اکنون در هنرستان موسیقی تدریس می شود و بطور معادل متد استاد خالقی و کلنل وزیری که در تار و سه تار و ویولن از جامع ترین و بهترین متد آموزشی می باشد که در هنرستان موسیقی تدریس می شود و به عنوان کتاب هنرستان معروفند که بدان معناست اینها بنیاد موسیقی ملی و اصل و ریشه این هنر می باشند و هرگز نباید فراموش شوند که متاسفانه امروزه فراموش شده اند و به چنین آشفتگی در موسیقی و همینطور در هنرستان موسیقی دچار شده ایم و بطور ملموس تر در ساز ویولن.

 

* استاد هوشنگ مهرورزان - که ایشان برجسته ترین هنرجوی استاد تهرانی بودند و با مهارت تمام این ساز را می نواختند و شاگردان مختلفی تربیت کرده اند. متاسفانه فضای چند دهه اخیر در موسیقی ملی ایران طوری شد که ایشان گوشه گیری گزیدند و هرگز دست به ساز تنبک نزدند و از بد روزگار هیچکدام از هنرمندان تنبک نواز ما یادی از ایشان نمی آورند و گویی کسرشان شان میآید که بگویند شاگرد ایشان بودند و خبث طینت وجود آنها را گرفته است و تنبک نوازان دیگر بی مهری نسبت به ایشان نشان داده اند و بی گدار پشت بر هرچه مکتب موسیقی تهرانی بود زده اند و بطور دقیق می توان گفت هنرمندان ناخلف موسیقی ما هستند.

 

افتتاح* استاد امیر ناصر افتتاح - مطمئنا یکی از شهیرترین و شیرین نوازترین تنبک نواز تاریخ موسیقی ما ایشان می باشند و خدمات نوینی در متد مرحوم تهرانی انجام دادند و ایشان در تمام گفتگوهای رادیو و ژورنالی افتخار کردند که شاگرد استاد مهرورزان هستند و در خوشنامی استاد مهرورزان بطور قابل توجهی تاکید کرده اند.

آنطور که اینجانب آگاهم زمانیکه استاد صبا اولین آموزشگاه موسیقی را در شهر رشت بنا می کنند و در آنجا در کنار استادان برجسته از جمله حسین تهرانی به تدریس موسیقی و توسعه موسیقی ملی تلاش می کردند از ایشان درباره هنرجوی جوانی بنام امیرناصر افتتاح پرسش شد و شخصی پرسید که چطور می نوازد؟ ایشان درحینی که تند راه می رفتند و سرشان پایین بود گفتند: به به، به به! و در ادامه گفتند: البته که استاد ما (یعنی حسین تهرانی) بهترین نوازنده و سراستاد است اما با ما نمیزند! برای خودش میزند. این یعنی اینکه نوازندگی مرحوم افتتاح دلنشین بود و احساس خاصی داشت و متانت و ظرافت خاصی در همراهی با نوازندگان انجام می داد و همینطور که همگی معتقدیم زیبا مینواخت. چه اشخاصی که در این سه دهه به ایشان حسادت کردند و نام ایشان را از زبانها سعی کردند ببرند البته از بین همین اشخاص هنربند! نه هنرمند.چه شاگردانی را ایشان پرورش داد و متاسفانه ... اینطور نام ایشان حفظ نشد! در مورد اینکه چطور ایشان فوت کردند و آیا واقعا به مرگ طبیعی فوت کردند و با چه وضعی، اجازه بدید که در وقت معین پرده برداری شود.

 

تکنوازان 113  دانلود

دستگاه: (مخالف) سه گاه

ویلن: اسدالله ملک

تار: فریدون حافظی

بربط: منصور نریمان

نی: محمد موسوی

تنبک: امیر ناصر افتتاح

 

* استاد امیر بیداریان - او یکی از پرتلاشترین نوازندگان تنبک بود و با جرات و جسارت تمام می گویم که در مهارت نوازندگی و ضرب شناسی کسی به هنر این مرد نمی رسید. شیرین نوازی استاد بیداریان بسیار مشهور است. ورزیدگی انگشتان و عضلات دست ایشون درحد اعلا بود و در ریتم و ضرب گیری حرف اول را میزد. استعداد فوق العاده و علم بالای ایشان در ساز تنبک و تئوری این هنر، بی بدیل بود. امیر بیداریان می توان گفت کسی بود که بیشترین زحمت را برای متد حسین تهرانی کشید و چه ابتکارات نوینی در نوازندگی به شیوه تهرانی افزود و با چه همتی در آموزش این متد انجام داد. هنرمندان نوازنده امتناع می کردند که با امیر بیداریان همنواز شوند چرا که در همنوازی کم می آوردند و چنان دچار پیچیدگی تنبک امیر بیداریان میشدند که همیشه هراس از همنوازی در کنار تنبک ایشان داشتند. چه حرفهایی که پشت سر استاد بیداریان نبود. چه اشخاصی سعی در خراب کردن وجهه هنری این مرد داشتند چرا که می هراسیدند از این استعداد و از این ضرب شناسی و پیچیدگی نوازندگی او. بله درسته مرحوم استاد بیداریان در نوازندگی تکلف داشت اما یک هنرمند کاملا شیرین نواز بود و شیرینی ساز او لطافت نوازندگی او قابل قیاس نیست. از همکاری های زیاد امیر بیداریان با اسدالله ملک میتوان نام برد چرا که هر دو هنرمند ارجمند بسیار چیره در ساز بودند و کم نمی آوردند. اسدالله ملک سیلی اول را در نوازندگی ویولن میزد و غرا می نواخت و در جسور بودن انگشتان، طراز اول را داشت ضمن اینکه چند سال شاگرد و همنواز استاد حسین تهرانی بود و در ضرب شناسی و پیچ و خمهای آن کاملا ورزیده بود و امیر بیداریان همانطور که توصیف شد پیچ و خمهای زیادی در نوازندگی مهار کرده بود و در بالا بردن متد تهرانی بقدری مسلط عمل کرد که عملا بسیاری از تنبک نوازان به اصطلاح درست، از متد حسین تهرانی با پیدایش بیداریان رمیدند! تا جاییکه مکتب حسین تهرانی را انکار کردند و در این سه دهه دست به بنا نهادن مکتبهای جدیدی زدند که با نامهای رجبی و فرهنگفر مسیر خود را عوض کردند و خود را امروزه صاحب مقام و منسب می دانند و تا جاییکه امکان داشت امیر بیداریان و حسین تهرانی را نادیده گرفتند. از معدود هنرمندان تنبک نوازی که به شدت به شیوه حسین تهرانی تاکید میکرد امیر بیداریان بود .

هنوز که هنوز است استانداردترین متد و شفاف ترین متد آموزشی کتاب هنرستان میباشد و زمانیکه امیر بیداریان هنرجو داشتند از همین متد پیروی میکردند و خلاقیت و نوآوری بیشتر در عهده هنرجو و ذوق و قریحه او بود.

رجبی( * بهمین رجبی - جا دارد در مورد سبک بهمن رجبی خدمتتون بگم. عرضم بحضورتون ایشون هنرمند خیلی ورزیده ای هستند و با تکنیک اما بسیار با تکلف! و باید بگم متاسفانه متد آموزشی که ایشان ارائه دادند و به عنوان جایگرین متد تهرانی قرار گرفته از نظر آموزشی و حتی نگارشی و اساس تنبک تغییر ایجاد کرده و باید بگم به هیچ عنوان متد مناسبی برای هنرستان و آموزش نیست! و این متد تئوری تنبک هرگز نخواهد بود و اصولی نخواهد بود. هنرجویان تنبک بخوبی در درک این مطلب واقف هستند و نمی بایست پلهای گذشته رو که ازقضا بخوبی بنا شده بود خراب کرد و اصول جدید گذاشت. آقای رجبی نوازنده خوبی هستند اما تئوریسین تنبک نیستند و همینطور اشخاصی که خوش ندارم نام آنها را تکرار کنم و بگویم که چه فرزندان ناخلف موسیقی ما هستند.)

 

 

اما باز به بیداریان بپردازیم.

متاسفانه امیر بیداریان در سالهای پس از انقلاب چنان از هنر کناره شد و چنان ایشان را متروک کردند که حتی ایشان مایل به هیچ نوع همکاری در عرصه هنری نبود مگر هنرجویانی که تحت تعلیم ایشان بودند و آموزش می دیدند. تا جایی که آگاهم این هنرمند ما اواخر در کار فرش و کارهای تجارت وارد شد و حالا بماند که چه شد، اما قبل از این موارد استاد بیداریان چند کتاب بجای گذاشت به همراه یک نوار آموزشی که خدمتی بزرگ می توان گفت پس از استاد تهرانی در مکتب تنبک نوازی ارائه کردند. زمانیکه این کتاب به وزارت فرهنگ کنونی که ارشاد هست رسید بعد از تامل و تفحص به این نتیجه، بدرستی رسیدند که این کتابها بسیار ارزنده هستند و می توان به عنوان متد نوین در راستای کتاب هنرستان استاد تهرانی حتی جایگزین کرد و بسیار مهر تایید بر آن زدند و ۳ جلد کتاب نهایتا از استاد بیداریان منتشر شد ولی متاسفانه نمی دانم تحت چه عواملی این متد و این آثار ارزنده به کلی نیست و نابود شد و هرگز هم پیرو کتاب هنرستان قرار نگرفت و دست چه عاملی بر این قضیه بود آشکار نیست و چه اشخاصی از حسادت و بخل این آثار رو کمیاب کردند هم بر ما معلوم نیست.

آنطور که مشاهده میکنیم استاد اسماعیلی و بهمن رجبی که کتاب آموزشی تنبک منتشر کردند و ضربهای تنبک را با نت نگاشته اند تا الان هرگز نوار و یا فایل صوتی و تصویری از نوازندگی و آموزش همین متد منتشر نکرده اند که این خود ضعفی بزرگ است و چطور می توان توقع داشت که هنرجو ندانسته و نشناخته بتواند آنها را بنوازد. متدی که از لحاظ تکلف درحد بالایی است. اما بیداریان و تهرانی اینطور نبودند. آنچه مکتوب کردند را نواختند و برجای گذاشتند. کار بهمن رجبی همانند ردیف ویولن کلنل وزیری است که خود نوازنده نبوده بلکه تئوریسین بود و ردیف ویولن وزیری یکی از ردیفهایی است که می توان گفت شاید در ایران چند نفر تازه اگر واقعا بتوانند تمامی تکنیکهای درج شده در آن را رعایت کنند یافت شود. در مورد بهمن رجبی همینقدر میتوانم بگویم که این هنرمند ورزیده ما و بسیار استاد هرگز تئوریسین نیستند و با جسارت تمام می گویم به اشتباه پلهای ساخته شده تهرانی را خراب کرد و اصول خود را برجای گذاشت. چون برخی از اصول ایشان مبنای خاصی ندارد.

 

تکنوازان 102  دانلود

دستگاه: سه گاه

تار: فریدون حافظی

ویلن: اسدالله ملک

تنبک: امیر بیداریان

 

اسماعیلیاما* استاد محمد اسماعیلی .ایشان بسیار هنرمند ارزنده و می توان گفت یک هنرمند فرهیخته ای هستند و در قیاس با امیر بیداریان باید بگویم ایشان از نظر تکنیکی کاملا منحصر بفرد هستند و تمامی تکنیکهای امیر بیداریان که پیرو مکتب تهرانی است را در نهایت استادی مهارت دارند و بنظر من یکی از ویژگیهای خوب آقای اسماعیلی بجا استفاده کردن از تکنیکهاست. ایشان همانند افتتاح و جهانگیر ملک راه دست و پا به پای نوازنده حرکت می کنند و آقای اسماعیلی خیلی ظریف در لابه لای برخی از این همنوازیها این تکنیکهای پیچیده بیداریان رو در نهایت زیبایی اجرا می کنند و تاکید من باز بر این است که بسیار متین و هم احساس با نوازنده، ایشان نوازندگی می کنند و کتابی هم که البته برجای گذاشتند پرتکلف هست و به عقیده من نیاز به تمرکز و مهارت بسیار زیاد دارد که البته تکلف در ضربخوانی است و به عقیده اینجانب متدهای بسیار مناسبتری به عنوان مکمل برای ارائه این چنین تکنیکها می باشد. یعنی درک ضربهای پیچیده از طریق گوش.

 

 

در پایان

آموزش تنبک امیر بیداریان که عرض کردم در بازار نایاب هست خدمت شمت تقدیم می کنم و همینطور یک فابل  Pdfاز کتاب ایشان و همچنین یک متن و توضیحات که بسیار خواندنی هست و اینجانب کمتر اشاره به آن کردم که تکرار مکررات نباشد.

                    جلد کتاب                          

آموزش تنبک مرحوم استاد بیداریان با توضیحات و نوازندگی ایشان

ضمنا بسیار درخور می دانم که در این گفتار تقریبا طولانی و شاید اذیت کننده یک اثری تقدیم کنم این برنامه با ویولن استاد صمدی که البته می دانید که ارکستر معروفی در رادیو داشتند و ویولنیست هنرمند بسیار ورزیده ما آقای جمال وفایی هم بودند. این برنامه با همکاری هایده، استاد ایرج، امیر بیداریان، حسین صمدی و آوای بانو روح انگیز اجرا گردیده است و در قسمت انتهای برنامه مرحوم بیداریان شیرین کاری زیبایی با تنبک ارائه می دهند :

 شما و رادیو_استادان: ایرج_هایده_بیداریان_صمدی_روح انگیز  دانلود

 

*در پایان این اثر را به گرامیداشت از مرحوم بیداریان، استاد حسین صمدی، طرفداران هنر استاد ایرج به سعید انصاری محترم و همچنین دوست گرامی ما در وبلاگ مرغ سحر (باران) بخاطر آوای بانو روح انگیز که صدای جاوید حمیرا رو تداعی میکند هدیه می کنم.

 

دوم: مجله رادیو تهران

 

همان طور که در شماره پیش گفته شد مجله های بسیار قدیمی، کمیاب هستند و گاهی مطالب جالبی برای پژوهشگران دارند و من بر آن شدم تا جایی که آنها را در دسترس دارم تقدیم شما کنم.

مجله رادیو تهران در تاریخ بهمن 1335 خورشیدی:  دانلود

+ نوشته شده در  پنجشنبه سی و یکم شهریور 1390ساعت 13:8  توسط سعید  | 

یکم: معرفی اثر تازه موسیقی

 

با وجود این که هنرمندان مکتب اصفهان بسیار بر اهمیت این ردیف پافشاری می کنند تاکنون فقط استاد حسن کسایی دست به انتشار ردیف آوازی همراه با ساز سه تار کرده اند.

اکنون پس از سالها آقای حسن منصوری ردیف دیگری منسوب به آقای عباس کاظمی منتشر کرده اند که بخشی هایی از دیباچه این اثر را در زیر می خوانید:

 

دیباچه:

اهمیت ضبط، ثبت و نگارش ردیف های موسیقی دستگاهی ایران بر کسی پوشیده نیست ... طی سالیان گذشته بسیاری از ردیف های سازی و آوازی اجرا و ضبط و نت نویسی شده و ... علی رغم چنین تلاش هایی هنوز برخی از این ردیف ها گردآوری، ثبت و ضبط نشده اند ... یکی از این ردیف ها ردیف مکتب اصفهان است ... .

در مکتب اصفهان ردیف سازی و آوازی چندان قابل تفکیک نیست و ...

پس از حدود 30 سال شاگردی و تدریس ... در سال 1376 توفیق دیدار استاد فرامز پایور را پیدا کردم و ایشان .. مرا به ضبط همه گوشه های آن تشویق کردند ... نتیجه این تلاش ها مجموعه پیش رو است.

... این مجموعه با ساز نی ... اجرا شده است ... و از آنجایی که شعر در ردیف مکتب اصفهان اهمیت ویژه ای دارد ... با وجود این که از کیفیت و گستره صوتی خوبی برخوردار نیستم اما برای درک بهتر ساختار گوشه ها اشعار آن ها را نیز خوانده ام.

 

توضیح بیشتر اینکه:

ایشان متولد ۱۳۳۹ در شهر اصفهان می باشد.

موسیقی را به طور رسمی از سال ۱۳۵۴نزد استاد احمد هنرمند در کلوپ هنری دانش آموزان در رشته نی آغاز کردند و طی سالها ردیف موسیقی ایرانی را نزد ایشان فرا گرفت، سپس توسط ایشان به استاد عباس کاظمی اصفهانی معرفی شد و ردیف مکتب اصفهان را تکمیل کرد. همچنین از محضر استاد غازی نیز بهره های فراوان برده و شیوه استاد حسن کسایی را نیز از طریق نوارهای ایشان و گاه حضوری فرا گرفت.

در پایان به دو گوشه از این مجموعه گوش کنید: ارجوزه  دل انگیزان افشاری

 

دوستداران ردیف، برای تهیه این مجموعه می توانند با حوزه هنری اصفهان در خیابان استانداری (نزدیک میدان نقش جهان) تماس بگیرند و یا از طریق سایت شان با ایشان تماس بگیرند.

 

دوم: موزه موسیقی

موزه موسیقی

 

روز آدینه برای بازدید از موزه موسیقی به تجریش رفتم که در کوچه پس کوچه های آنجا گم شدم و با تلاش راه رفت و سپس برگشت را پیدا کردم بنابراین نقشه منطقه را برای راهنمایی می گذارم:

 

از بخش های این موزه بسیار زیبا:

-          سالن های نمایش ساز

-          کارگاه نمایش مراحل ساخت ساز

-          کتابخانه تخصصی

-          آرشیو شادروان محمد علی گلشن ابراهیمی (که هنوز راه اندازی نشده است)

آدرس: تجریش، خیابان شهید دربندی (مقصود بیک سابق)، سه راه تختی، کوچه نمازی، پلاک 9

تلفن: 22231708 و 22672785

 

سوم:

زادروز هنرمندان در شهریور ماه

 

(4 شهریور 1313 در تهران) محمد اسماعیلی

محمد اسماعیلی

 

محمد اسماعیلی شاگرد شایسته حسین تهرانی بنیان گذار تنبک نوازی نوین ایران است و خود یکی از پایه گذاران تنبک نوازی گروهی می باشد.

بیشتر همکاری وی با فرامرز پایور می باشد؛ به همین مناسبت قطعه ای از برنامه گلچین هفته 63 در ابوعطا ساخته لطف الله مجد و همراه با سنتور پایور و تنبک اسماعیلی را بشنوید:  دانلود

 

(16 شهریور 1314 در تهران) پرویز یاحقی

پرویز یاحقی

 

سخن گفتن درباره پرویز یاحقی که بسیاری او را به شایستگی بهترین ویلن نواز تاریخ موسیقی ایران می دانند بسیار مشکل است؛ بنابراین از شما می خواهم که به اجرای کمیابی از وی در برنامه موسیقی ایرانی گوش کنید:

برنامه موسیقی ایرانی  دانلود

مایه: افشاری

خواننده: پوران

آهنگساز: بزرگ لشکری

ترانه سرا: ؟

آواز: محمد منتشری

شعر آواز سعدی

نوازندگان: پرویز یاحقی – فضل الله توکل

آواز:

روزگاریست که سودازده روی توام                      خوابگاه نیست مگر خاک سر کوی توام

به دو چشم تو که شوریده تر از بخت من است     که به روی تو من آشفته تر از موی توام

زین سبب خلق جهانند مرید سخنم                      که ریاضت کش محراب دو ابروی توام

ترانه:

با دلم اگه تو وعده ها نداشتی                        رفتی و چه داغی بر دلم گذاشتی

برو که جای شادی به دلم دونه غصه کاشتی    برو که دیگه رنگی نداره گلای قهر و آشتی

اون دلی که دادمت مگه مهربون نبود             عشق پاک مون مگه مثل آسمون نبود

شاخه و برگم می ریزه دست نزن                         که اشکم میریزه  دس نزن

دیگه گریه های من بسه برام                     می ریزه چه گریه ها به پام

عشقمون نگو ثمر نداره

از تو به جز رنگ و ریا ندیدم                  محبت به خدا ندیدم

به جز باغ ؟؟ تو باغمون          روشن تا صبح چراغمون

بس که چشم من ستاره باره

 

* توضیح اینکه آقای محمد منتشری شاگرد آقای اسماعیل مهرتاش به تازگی ردیفی بر همین اساس منتشر کرده اند.

 

(30 شهریور 1305 در تهران) فریدون مشیری

فریدون مشیری

 

فریدون مشیری شاعر دوست داشتن و عشق و امید بود.

یکی از سروده های او که در برنامه گلچین هفته 59 و 62 و 84 پخش شده است و به تازگی آقای علیرضا قربانی نیز بازخوانی کرده اند را بشنوید:

اشتیاق  دانلود

مایه: دشتی

آهنگساز: فرهاد فخرالدینی

ترانه سرا: فریدون مشیری

 

چهارم:

مجله های قدیمی

 

از آنجایی که مجله های بسیار قدیمی، کمیاب هستند و گاهی مطالب جالبی برای پژوهشگران دارند بر آن شدم تا جایی که در دسترس دارم برخی را تقدیم شما کنم.

مجله رادیو تهران در تاریخ آبان 1335 خورشیدی:  دانلود

+ نوشته شده در  دوشنبه هفتم شهریور 1390ساعت 16:17  توسط سعید  |